قطب‌های جغرافیایی زمین معمولا هنگام جهت‌یابی به شما راست می‌گویند. آن‌ها دو نقطه‌ی روبروی هم را نشان می‌دهند که به نظر می‌رسد زمین به دورشان می‌چرخد. اما قطب‌های مغناطیسی که در ناوبری از آن‌ها استفاده می‌کنیم کاملا متفاوت‌اند. قطب شمال مغناطیسی جایی است که عقربه‌ی یک میل‌نما ( نوعی قطب‌نما که سوزن آن میتواند آزادانه به‌طور عمودی بچرخد) به طور مستقیم رو به پایین یعنی رو به درون زمین می‌ایستد. اما در قطب جنوب مغناطیسی عقربه سروته یعنی رو به بالا می‌ایستد.اگر میل‌نما در استوای مغناطیسی زمین که به آن استوای میلی هم می‌گویند قرار گیرد افقی می‌شود.

 

شکل: قطب سرگردان (این نوع سرگردانی قطبی که واقعی است با سرگردانی قطبی ظاهری که حاصل جابه‌جا شدن قاره‌هاست تفاوت دارد)

قطب شمال از سال ۱۸۳۱ که مکان‌اش نخستین بار تعیین شد با سرعت ۱۰ کیلومتر در سال جابه‌جا شده است.

قطب‌های مغناطیسی از همتاهای جغرافیایی‌شان خیلی دورند. شمال مغناطیسی در شمال کانادا ، جنوب شمال جغرافیایی قرار گرفته‌است. جنوب جغرافیایی در مرکز قاره‌ی جنوبگان است، اما جنوب مغناطیسی را صدها مایل دورتر در نزدیکی ساحل می‌یابیم. در  نزدیکی قطب‌های مغناطیسی قطب‌نما‌ها در عمل بی‌فایده‌اند.

ثابت نماندن مکان قطب‌ها ( هم جغرافیایی و هم مغناطیسی) این مشکل را پیچیده‌تر می‌کند. قطب شمال جغرافیایی در مسیر دایره‌مانند کوچکی که آن را دایره‌ی جنبش چاندلر(Chandler wobble)  می‌نامیم سرگردان است. مقدار این جابه‌جایی از ۶ متر در سال در سطح زمین کم‌تر است. به کمک شبکه‌ی جهانی‌ماهواره‌ای جایابی GPS این سرگردانی تصحیح می‌شود.

اما قطب‌های مغناطیسی بسیار بی‌قرارترند. جریان‌های آشفته در ژئودیناموی  هسته‌ی زمین در کنار جریان‌های الکتریکی یون‌سپهر، کمربندهای تشعشعی و مغناط‌سپهر بر  این قطب‌ها تاثیر می‌گذارند. به نظر می‌رسد شمال مغناطیسی با سرعت میانگین ۱۰ کیلومتر در هر سال به سوی شمال سیر می‌کند. به جز این در این مسیر کلی نوعی حرکت بیضی‌وار نیز وجود دارد. ممکن است در یک روز خاص قطب تا ۸۰ کیلومتر از موقعیت میانگین‌اش دور شده‌باشد. این نوع جابه‌جایی‌ها به آشفتگی‌های ژئومغناطیسی مغناط‌سپهر و یون‌سپهر وابسته‌اند.

امروزه این سرگردانی‌ها برای دریانوردان مشکلی ایجاد نمی‌کند، زیرا آن‌ها معمولا به کمک ماهواره‌ها و ایستگاه‌های ناوبری زمینی مکان‌یابی می‌کنند. میزان اختلاف زاویه‌ی بین قطب‌های مغناطیسی و جغرافیایی در هر موقعیت را زاویه‌ی انحراف می‌نامند. ناوی‌ها با داشتن این زاویه می‌توانند مکان دقیق جغرافیایی ‌شان را تعیین کنند. در نمودار‌ها و کتاب‌های جیبی ناوبری که سازمان‌های دولتی منتشر می‌کنند این مقادیر به‌طور منظم روز‌آمد می‌شوند.

زمان اعمال این تصحیح‌ این نمودا‌رها و جدول‌ها در ناوبری دریایی یا هوایی به کاربرد شان بستگی دارد، و با گذشت زمان معینی دریانورد باید از نسخه‌ی تازه‌ی آن‌ها استفاده کند. دریانوردهایی که GPS دارند می‌توانند داده‌های مورد نیازشان را از بانک‌های اطلاعاتی دولتی یا پایگاه‌های داده‌ای سازنده‌ی گیرنده‌ی GPS شان در دستگاه گیرنده‌ی شان تغذیه کنند. 

قطب‌های مغناطیسی از همتاهای جغرافیایی‌شان خیلی دورند. شمال مغناطیسی در شمال کانادا ، جنوب شمال جغرافیایی قرار گرفته‌است. جنوب جغرافیایی در مرکز قاره‌ی جنوبگان است، اما جنوب مغناطیسی را صدها مایل دورتر در نزدیکی ساحل می‌یابیم. در  نزدیکی قطب‌های مغناطیسی قطب‌نما‌ها در عمل بی‌فایده‌اند.

ثابت نماندن مکان قطب‌ها ( هم جغرافیایی و هم مغناطیسی) این مشکل را پیچیده‌تر می‌کند. قطب شمال جغرافیایی در مسیر دایره‌مانند کوچکی که آن را دایره‌ی جنبش چاندلر(Chandler wobble    )  می‌نامیم سرگردان است. مقدار این جابه‌جایی از ۶ متر در سال در سطح زمین کم‌تر است. به کمک شبکه‌ی جهانی‌ماهواره‌ای جایابی GPS این سرگردانی تصحیح می‌شود.

منبع:سايت آموز